Định mức xanh trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng: Tiếp cận vòng đời và lượng hóa lợi ích carbon của tro, xỉ nhiệt điện

Tóm tắt

Cam kết đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050 đòi hỏi lồng ghép chi phí carbon vào quản lý chi phí đầu tư xây dựng, trong khi hệ thống định mức–đơn giá hiện hành chưa phản ánh phát thải khí nhà kính của vật liệu. Hệ thống pháp luật xây dựng mới hiệu lực từ ngày 01/7/2026 yêu cầu định mức–giá bám sát thị trường và xây dựng cơ sở dữ liệu chi phí quốc gia, mở ra điều kiện thể chế cho định mức xanh. Nghiên cứu mở rộng phạm vi tính phát thải từ cách chỉ xét quá trình nung clinker sang đánh giá vòng đời theo mô-đun của EN 15804 (ranh giới A1–A5, định lượng A1–A4), xử lý tường minh bài toán phân bổ đối với tro bay là phụ phẩm; lượng hóa phát thải tránh được (M_CO₂ = M_CO₂,tn − M_CO₂,tx; tn – vật liệu bị thay thế, tx – phương án dùng tro, xỉ) và tích hợp vào định mức xanh K* = K + CC cùng lợi ích carbon LI_CO₂ = M_CO₂ × P_CO₂. Phương pháp được minh họa cho hai trường hợp gắn dữ liệu Việt Nam: tro bay thay xi măng trong bê tông và tro, xỉ nhiệt điện làm vật liệu đắp, với giá carbon nội địa và quốc tế. Kết quả cho thấy cách tính chỉ xét quá trình bỏ sót khoảng 45% phát thải; với tỷ lệ thay thế 30%, phát thải tránh được khoảng 92 kgCO₂e/m³, song giá trị quy đổi chênh hơn mười lăm lần giữa giá nội địa và quốc tế, cho thấy định mức xanh chỉ phát huy tác dụng khi giá carbon hội tụ. Nghiên cứu đề xuất tiêu chí kép chi phí–carbon và lộ trình áp dụng phù hợp bối cảnh pháp lý mới, góp phần thực hiện mục tiêu Net Zero.